Γιούλικα Λακερίδου. Λάδι Σαράντη Καραβούζη.

Η γνωστή ζωγράφος Γιούλικα Λακερίδου, σε λάδι του αγαπημένου μου Φίλου και συζύγου της Γιούλικας Σαράντη Καραβούζη.

Παρατσούκλια ή παραγκώμια στο Μεσολόγγι.

Φαλαρίδα
Το κείμενο είναι γραμμένο από τον Άγγ. Κότσαρη

Παρατσούκλια
Στο Μεσολόγγι, κυρίως παλιότερα, πολλοί Μεσολογγίτες ήταν ευρύτερα γνωστοί με τα παρατσούκλια τους ή τα παραγκώμια τους. Πολλές φορές τα παρατσούκλια, δίνονταν ανεξαρτήτως οικονομικής, πνευματικής και κοινωνικής καταστάσεως των παραγκωμιασμένων ατόμων. Έφθαναν μάλιστα τα παρατσούκλια να υποκαθιστούν συχνά τα πραγματικά επίθετα των Μεσολογγιτών, σε βαθμό μάλιστα, που αν δεν ήξερες το παρατσούκλι τους, να καθίσταται δύσκολο να τους βρεις. Εκείνο τον καιρό μάλιστα τα πράγματα γίνονταν ακόμη δυσκολότερα, δεδομένης και της ανυπαρξίας τότε του δελτίου ταυτότητας. Πάντως γενικότερα, ακόμη και στην περίπτωση υπάρξεως μερικών δελτίων ταυτότητας, κι αυτά εκ των πραγμάτων έβγαιναν στην αχρηστία, καταχωνιασμένα στα ντουλάπια των σπιτιών τους ως μη απαραίτητα, μια και οι περισσότεροι των πολιτών παλιότερα δεν είχαν δοσοληψίες πολλές με το δημόσιο ή και άλλους οργανισμούς από τους οποίους θα τους ζητιόνταν τα δελτία ταυτότητας, ως αποδεικτικά της ταυτοπροσωπία τους. Έτσι στο τέλος με το πολύ πες, πες, επί καθημερινής βάσεως, τα παραγκώμια συνηθίζονταν από τους μεταβαπτισμένους και πολλά επίθετα κατέληγαν να υποσκιάζονται και να υποβαθμίζονται σε τέτοιο βαθμό από τα παραγκώμια, που μετά πάροδο μιας δυο γενιών συχνά τα παρατσούκλια έφθαναν όχι μόνο να υποκαθιστούν τα επίθετα των μετέπειτα γενιών, αλλά και να αποτελούν αυτά και τα επίσημα επίθετα των. Παράδειγμα τέτοιου περίπου παραγκωμιού είναι και το Πιέρος, που μόνο σήμερα ύστερα από 60 χρόνια έμαθα από συγγενή της οικογένειας, ότι στην πραγματικότητα δεν ήταν το πραγματικό επίθετο της οικογένειας, αλλά το παρατσούκλι. Το ίδιο ακριβώς, αν και προσωπικά το γνώριζα από πολύ νωρίτερα εν σχέσει με το προηγούμενο, ήταν και το παρατσούκλι Κατσαντώνας. Τα παραγκώμια ως επί το πλείστον στο Μεσολόγγι δημιουργούνταν κυρίως με σκωπτική διάθεση αλλά και με ξενοφοβική, ή και λοιδορητική τέτοια για την εμφάνιση, το χαρακτήρα και γενικότερα τις ιδιαιτερότητες και τα λεγόμενα ακόμη του βαπτιζόμενου. Πολλές φορές αυτό συνέβαινε με τη έγκριτη αποδοχή ή και την καρτερική διάθεση του μετονομασμένου ατόμου, άλλες πάλι φορές κάτι τέτοιο συνέβαινε εν αγνοία του, μα οπωσδήποτε στις περισσότερες περιπτώσεις εν γνώσει του, αλλά και με εμφανή τη δυσαρέσκεια του γι’ αυτό. Για παράδειγμα το επίθετο Γιωτόπουλος, τουλάχιστον σ’ ένα, από τα μέλη της μεγάλης οικογένειας των Γιωτοπουλέων, είχε υποκατασταθεί σχεδόν πίσω απ’ την πλάτη του συγκεκριμένου ατόμου από το παρατσούκλι Φαλαρίδας
( Φαλαρίδα = Πουλί με σκούρο γκριζόμαυρο χρώμα, με γυμνό λευκό μέτωπο και χαρακτηριστικά μεγάλα πόδια, που ζει σχεδόν μονίμως στο υγροβιότοπο της λιμνοθάλασσας Μεσολογγίου Αιτωλικού και που στα προπολεμικά χρόνια κι αμέσως μετά τον πόλεμο του 40 αποτελούσε έδεσμα για τις φτωχές οικογένειες, παρ’ όλο ότι το κρέας του μύριζε έντονα ψαρίλας.) Πολλές φορές τα παραγκώμια ήταν αδύνατον να αποκωδικοποιηθούν ως προς το νοηματικό περιεχόμενο της προέλευσής τους και μάλιστα προς διπλό καημό του μεταβαπτισμένου παρέμειναν έτσι ανεξήγητα, δίχως κανένας να γνωρίζει τα αίτια προέλευσής των και συνεπώς και την έστω (λογική) τους αναγκαιότητα, όπως π.χ. σε παραγκώμια σαν τα: Ντουκτσουνάκ, Καρλομίκ, κ. α. Άλλα επίσης παραδείγματα παραγκωμιών, είχαν προέλευση από το επάγγελμα, του ή της μετονομαζόμενης, όπως Αυγουλάς, Αυγουλού, Καρεκλού, Καρεκλάς, ή Παπλωματάς, Ζαλώναινα (πιθανόν απ' τη ζαλιά και το ζαλώνομαι), Καπελάς. Πολλές φορές επίσης τα παρατσούκλια είχαν να κάνουν με τον τόπο καταγωγής μιας οικογένειας: όπως π.χ. σε ένα κλάδο των Παπατσοπουλέων, που την συγκεκριμένη αυτή οικογένεια την ονόμαζαν Λευκαδίτη, λόγω του τόπου καταγωγής της, ή το ίδιο στην οικογένεια Καλάκη, που κάποιους της οικογένειας τους ονόμαζαν Πρεβεζάνους, όπως επίσης σε κάποιο φίλο που υπήρξε μετανάστης στην Γερμανία και που του είχαν δόσει το όνομα Γερμανός, ενώ Αβυσσινός, μάλλον γιατί ήταν πολύ μελαψός κι όχι γιατί κατάγοταν από την Αφρική, κ.λπ. Σκωπτικά παρατσούκλια όπως: Καρλάυτης, Μπεκιώνας, παίξ' τον ναι παιδί μου, Μαντολέτας, Σκατέας, Γλαρώνας, Παπάνας, Παπάρας, Λέλας, Μελαμέλιας, Τριτσαπήδουλας, Ζίζης, Σφέντζος, Ντόγκης, Καλαβρέζος, Λαψάνας, Παπούτσης, Τζώνης, (γιατί μασούσε τσίχλα,) Ραπανάκιας, (μάλλον χαζός απ' το ρεπάνι, όπως θα λέγαμε βλιτάκιας), Κάραλης, Ντορνόβας, Παγούρας, Διδάντες, Ταταρούνα,( νουνός της υπήρξε, ο Μιχάλης ο Καλάκης,) θερμή γυναίκα αλλά συγχρόνως και άκομψα δυναμική, που ούτε και Τάταρος ακόμη, αν αυτή δεν τον έκανε κέφι, ποτέ και για τίποτα δεν την εμπιστεύονταν, ιδιαίτερα στα ερωτικά. Δάγκωνε!... Τέτοια παρατσούκλια με περισσότερη ή και λιγότερη διασκεδαστική διάθεση δίνονταν, (αν και σκληρά κάποιες φορές, ιδιαίτερα από παιδιά,) σε άτομα για τις ειδικές των μετονομαζόμενων συμπεριφορές, κυρίως όμως για τις μειονεκτικές ή και τις γλαφυρές ιδιαιτερότητες του χαρακτήρα τους, όπως Χωβιός γι’ αυτόν που μάλλον απέφευγε εύκολα κρυβόμενος τις ευθύνες, ή Παντιέρας γι’ αυτόν που ανέμιζε πολιτικά ανάλογα με την κατεύθυνση του αέρα, Γαϊδαρος λόγω μάλλον του δύστροπου χαρακτήρα του. Σωματικές ιδιαιτερότητες διατροφικές συνήθειες επίσης ή ακόμη και ενδυματολογικές ιδιαιτερότητες αναλόγως στοχοποιούνταν σαν λοιδορία, όπως αυτός που είχε μεγάλα αυτιά που τον παραγκώμιαζαν Κούνελο, Αυτιά, ή γιά άλλα σωματικά όργανα ή και διάπλαση όπως, Ο Γιάννης ο π..τσας, ή Γκαμήλα ή και κατέβα να φάμε, για το μεγάλο ύψος της, Μουτρούσου επειδή ήταν συνήθως στριφνή κι έκανε μούτρα, Μούτρας αναλόγως, Γρατσούνου γιατί ήταν επικίνδυνα αυστηρή, Βυζού για τα ευτραφή και τροφαντά, τα γαλατοκαρπερά βυζιά της, (αν και σπανιότερα, παρατσούκλια έδιναν και στις γυναίκες,) Αραπάκιας, λόγω του ότι ήταν υπερβολικά μελαγχροινός, Ρούχνας γιατί ροχάλιζε μέχρι που έσπαγαν τζάμια, Μπαζίνας μάλλον γιατί του άρεσε πολύ η μπαζίνα, Λεβήθας γιατί έτρωγε σκόρδα που ήταν τον παλιότερο καιρό φάρμακο για τα ελμινθοφόρα παράσιτα τις λεβίθες, Μπομποτάς γιατί του άρεσε η μπομπότα, Μακαρουνού -Νηπιαγωγός- γιατί ονειρεύονταν συνεχώς τα μακαρόνια, Πατσάρας πιθανόν γιατί αναφέροταν συχνά στον πατσά, Μπαγόρδας πιθανόν γιατί έτρωγε πολύ και καλά, Λουκουμού: (Αντίθετα με την καλαίσθητη και αρχοντική στολή της παρακάτω κυρίας, που μάλιστα κατά την έμπνευση της ζωγράφου η κυρία αυτή τυχαίνει να είναι βοσκός, η ίδια η ζωγράφος πάντοτε ατημέλητη με μαύρη ρόμπα φθαρμένη και μαύρο φακιόλι στο κεφάλι, με μελαγχολικό βλέμμα και ευγενικό παρουσιαστικό, σαν φάντασμα, κυρίως τα πρωινά, εμφανιζόταν αραιά και που δίπλα απ' το σπίτι του Λιόρη, όπου μάλλον και κατοικούσε σ' ένα φτωχό χαμόσπιτο. Άγνωστη στους νέους Μεσολογγίτες η Μεσολογγίτισα αυτή υπήρξε σπουδαία ναϊφ ζωγράφος, που στην κατοχή για να ζήση πουλούσε για πενταροδεκάρες τα λάδια που έφτιαχνε,) προφανώς τις άρεσαν τα λουκούμια,

Λουκουμού, έμενε στο πλάϊ του Αγίου Σπυρίδωνα και πιθανόν, στα τελευταία της, την φρόντιζε ο Λιόρης. Αν και απαίδευτη αποδίδει την ανοιξιάτικη φύση του σάλτσινου με τέτοια ευαισθησία που με κάνει να δακρύζω. Ας είναι το χώμα που την σκεπάζει ελαφρύ και στον παράδεισο που θα 'ναι να βρίσκει άφθονα λουκούμια.

Κόμης γιατί αν και ψαράς ντύνονταν αρχοντικά. Τίποτα δεν περίσευε στους νονούς των παρατσουκλιών και με ευφυή τρόπο πολλοί παλιοί ήταν οι βαπτιζόμενοι που έπερναν απ’ αυτούς αμέσως το δεύτερο όνομα τους. Το παλιό φαινόμενο αυτο των παραγκωμιών όπως φαίνεται, αν και σε μικρότερο ολοένα σήμερα ρυθμό υπήρξε διαχρονικό και κατά πως φαίνεται δεν έχει τελειωμό όπως και καταγωγή, μια και υπήρξε και υπάρχει παντού και μάλλον και στο μέλλον θα συνεχιστεί, παρά την υποχρεωτική και εύκολη πλέον έκδοση του δελτίου ταυτότητας σ’ όλα τα μέρη της Ελλάδας. Οι Έλληνες ξέρουν να διασκεδάζουν από την αρχαιότητα παραγκωμιάζοντας με σκωπτική διάθεση τους συμπατριωτες τους αρκεί ο εαυτός τους και μόνο να βρίσκεται στο απυρόβλητο, κυρίως της απέλπιδος ανταγωνιστικής προσπάθειας του αντριλικιού, και να μην λοιδωρείται!

Ο αείμνηστος δικός μας Μεσολογγίτης Κάβουρας.

Παύλος Δελαπόρτας.

"ΟΛηξουριώτης Κεφαλλονίτης"

«Το ξέρω ότι, ιδιαίτερα εσείς οι ψαροπώλες, με φωνάζετε Κάβουρα! Δεν με πειράζει αυτό, και να ξέρετε ότι δεν δαγκώνω. Βέβαια για τις παρανομίες σας στην ψαραγορά , αν πέσουν στην αντίληψή μου, να ‘στε σίγουροι ότι θα σας τσιμπήσω, και ξέρετε εσείς πως τσιμπάει άμα δεν δαγκώνει ένας κάβουρας!…..» Με το σπινθηροβόλο βλέμμα του, με το καβουράκι του ψηλά κάποιες φορές και το παλτό του ανοιχτό και τραβηγμένο προς τα πίσω, στις πλάτες, σαν να ‘ταν σακάκι μάγκα, ο Παύλος Δελαπόρτας υπήρξε Μάγκας Εισαγγελέας για κάμποσα χρόνια στο Μεσολόγγι, νομίζω μεταξύ του 54 και 58. Μ' ένα μόνιμο υπομειδίαμα βαδίζοντας κοντός και στρουμπουλός, όπως τον θυμάμαι, με το χαρακτηριστικό καβουρίσιο περπάτημα του στους δρόμους του παλιού Μεσολογγιού, μας έκανε όλους να θέλουμε να σταθούμε πίσω του, για να μπορεί αυτός, προφυλαγμένους εμάς από το άγνωστο του παραπέρα, να μας υπερασπίζεται απ’ όσα ακόμη παλιά ατέλειωτα και απειλητικά ακόμη τότε συσσωρευμένα και βραδυφλεγή τα διαισθανόμαστε να ‘χουν μπροστά μας συνέχεια, κι απ’ όσα άλλα καινούργια στα σίγουρα κακά επεξεργαζόμενα απ’ τον κακό μας τον καιρό κι από την μοίρα μας διαγράφονταν επίσης μπροστά μας. Άραγε τα παρατσούκλια δίδονται ποτέ με καλή διάθεση στους άλλους; Στην περίπτωση του αείμνηστου Παύλου Δελαπόρτα, αν και στο ανωτέρω ερώτημα γενικότερα η απάντηση είναι αποκαρδιωτικά αρνητική, εδώ όμως και όχι σαν απλή εξαίρεση αλλά σαν ανθρώπινη υπέρβαση, που στο παλιότερο Μεσολόγγι συναντιόνταν έστω και σπανίως, το παρατσούκλι του Παύλου Δελαπόρτα «κάβουρας» οι Μεσολογγίτες του το ‘δωσαν όχι σαν λοιδορία, αλλά σαν για να εξορκίσουν μέσα τους την γελοία δική τους αδυναμία να διαχωρίζουν σε μέγεθος το πραγματικά σοβαρό, από το επιπόλαιο αστείο της πρώτης εντύπωσης, που το ελλατωματικό μέτρο τους, τους έβαζε στο πειρασμό να κάνουν με το σουλούπι του, όταν έβλεπαν μπροστά τους εκείνο τον πραγματικά απίθανο Άνδρα. Πόσες φορές άνθρωποι κοντοί δεν ξεπέρασαν τα κοινωνικά ταμπού και δεν αναδείχτηκαν εκεί ψηλά στην Ιστορία που τους τοποθέτησε, όχι εκατοστό το εκατοστό ο πήχης των ανθρώπων, αλλά το ατελεύτητο μέγεθος του ανθρώπινου Νου τους! Ναι ο Παύλος Δελαπόρτας δεν παραγκωμιάστηκε στο Μεσολόγγι, κι αυτό το γνώριζε καλύτερα ο ίδιος! Ο «Κάβουρας» ήταν τίτλος τιμής που του απένειμε το Μεσολόγγι για να του δείξει, ότι τον θεωρεί δικό του και μάλιστα παράτολμα του προδικάζει με το παρατσούκλι αυτό εσαεί την μνήμη στον τόπο αυτό, που απ’ αυτούς τους ίδιους πιστεύεται βαθύτερα ότι είναι τόπος και του Παύλου Δελαπόρτα. Όλο το τελευταίο αυτό θεώρημά μου δεν έχει να κάνει με τις βαρύγδουπες αρλούμπες περί ελεύθερων ανθρώπων σε συγκεκριμένους τόπους και χρονικές στιγμές. Κάτι τέτοια τα θεωρώ ευτελή˙ και η ευτέλεια στη Μεσολογγίτικη αλλά και την ελληνική εν γένει θυμοσοφία ήταν και θα είναι αποκρουστικά και σουσουδίστικα χυδαία, έστω αν οι μαρμάρινες επιγραφές περισσεύουν για κάποιους στον τόπο μας. Απλά ο Παύλος Δελαπόρτας, στην συγκεκριμένη περίοδο που πέρασε από το Μεσολόγγι θεωρήθηκε από τους Μεσολογγίτες, ως ένα εν δυνάμει πορτραίτο σ' ένα ζωγραφιζόμενο καμβά, με τα παράφορα αντάρτικα χρώματα ενός παθιασμένου, και την συγκεκριμένη φυσιογνωμία ενός αγωνιζόμενου ανθρώπου, που μέσα από τις ανθρώπινες αδυναμίες του τελικά και τη βασανισμένη του παιδεία προδικάζεται στο τέλος να λάμψει στον πίνακα με τη μορφή του αληθινού και κυρίως του Δίκαιου Ανθρώπου. Η αναφορά μου στον Παύλο Δελαπόρτα δεν είναι τυχαία. Ήμουνα περίπου 16 ετών τρυπωμένος κρυφά στη αίθουσα του δικαστηρίου, που βρίσκονταν στο σημερινό Αστυνομικό τμήμα του Μεσολογγίου, όταν άκουσα εκείνα τα συγκλονιστικά και προφητικά λόγια, εν μέσω αντιλήψεων μεσαίωνος ακόμη, με την βροντερή του αγωνιστή Εισαγγελέα φωνή, σε Ντοστογιεφστική παραφορά Δικαιοσύνης και ανθρωπιάς να διακηρύσσει ότι: « Ποτέ η ΗΘΙΚΗ δεν μπορεί να τοποθετείται ανάμεσα από τα σκέλια μιας οποιασδήποτε γυναίκας!» Δεν ήταν καθόλου ελεύθερος εκείνη τη στιγμή ο Παύλος Δελαπόρτας. Απλά το πνεύμα του αγωνίζονταν με τους διαόλους της κοινωνικής ανδροκρατούμενης αντίληψης, για το ότι η αφαίρεση της ανθρώπινης ζωής, -στην συγκεκριμένη περίπτωση η δολοφονία μιας γυναίκας που είχε βιαστεί από ένα κτήνος, και επιπλέον αμέσως μετά είχε σκοτωθεί από τα αδέλφια της,- δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να δικαιολογείται για λόγους ηθικούς που ακουμπούν αυτάρεσκα, αισχρά και βδελυρά ανάμεσα στα ματωμένα σκέλια μιας παντελώς και κατάφορα διεστραμμένης αντίληψης για ανθρώπινη δικαιοσύνη. Λόγους ταπεινούς, που κλείνοντας η κοινωνία μ' αυτούς καταχρηστικά την αυλαία, σαν τελική επιβράβευση απόδοσης του δικαίου, είχε τη μόνη ηθική απαξία να διαπράττει για δεύτερη φορά ένα ακόμη πιο αποτρόπαιο έγκλημα στην υπόθεση του πανανθρώπινο ονείρου της για την πραγματική Δικαιοσύνη ! "Λόγους ηθικούς" τους οποίους έτσι τουλάχιστον τους πίστευε βολεμένη κι έτσι γι’ αυτούς κοβόνταν ακόμη μέχρι τότε η υπάρχουσα από παλιά απανθρωπιά εκείνων των καιρών κι εκείνων των ανθρώπων της κοινωνίας μας˙ και που γι’ αυτούς επίσης και πάλι, αυτή η ίδια η κοινωνία, μ' αυτές τις κίβδηλές της αιτιάσεις, ανακυκλόνωντας τες το ίδιο προσπαθούσε συνέχεια από παλιά και να νομιμοποιεί και να περνάει και να συντηρεί το επί αιώνες συντελούμενο άδικο έγκλημα της!
Αυτός ήταν τότε ο αγαθός πατέρας δύο πανέμορφων παιδιών, ο τρυφερός ο σύζυγος μίας καλής γυναίκας, και κυρίως ο ανδρείος της Δικαιοσύνης συμπολίτης μας. Έκτοτε και μέχρι σήμερα, για το τεράστιο έργο του στο Δίκαιο, έγινε γνωστός στο Πανελλήνιο ως, "Ο αγωνιστής της Δημοκρατίας Παύλος Δελαπόρτας," ποτέ όμως, ως ο δικός μας Κάβουρας!

Το παρακάτω σχόλιο διαγράφτηκε και μόνο διότι δεν συμπίπτει σε καμιά περίπτωση με το πνεύμα του ανωτέρω δημοσιεύματος.

GUERNICA PICASSO

ΣΗΜΕΡΑ ΠΛΕΟΝ ΔΕΝ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΛΟΓΙΑ. ΤΟ ΑΙΜΑ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΥΛΑΕΙ ΣΑΝ ΤΟ ΠΟΤΑΜΙ ΣΤΗΝ ΓΑΖΑ.
ΠΟΤΕ ΔΕΝ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΣΑ ΤΟΝ ΧΙΤΛΕΡ. ΟΥΤΕ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ ΤΟΝ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΩ. ΟΜΩΣ ΑΠΟ ΣΗΜΕΡΑ ΠΟΤΕ ΔΕΝ ΘΑ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΣΩ ΤΟΥΣ ΦΑΣΙΣΤΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥΣ ΤΟΥ ΙΣΡΑΗΛ ΚΑΙ ΤΟΝ ΠΑΤΡΩΝΑ ΤΟΥΣ ΤΟ ΑΙΜΟΒΟΡΟ ΤΕΡΑΣ ΤΟΥ ΑΙΩΝΑ ΜΑΣ ΜΠΟΥΣ. ΟΥΣΤ!

Καλά Χριστούγεννα
Αυτές τις μέρες ας σκεπτόμαστε κι ας βοηθήσουμε όλοι με τα περισσεύματα της καρδιάς μας τη φτώχεια τόσων συνανθρώπων μας που πεινάνε και ιδιαίτερα ας συναισθανόμαστε την θλίψη των παιδιών που εφέτος θα στερηθούν και τα απολύτως απαραίτητα. Ας σκεφτόμαστε, την ανασφάλεια των εργαζομένων, την απόγνωση των άνεργων, των μεταναστών, το μέλλον των νέων γενιών που ο πυώδης καπιταλισμός το προδικάζει αιματηρά δυσοίωνο. Εφέτος ιδιαίτερα τα Χριστούγεννα δεν φέρνουν χαρά, αντίθετα αν θέλουμε να αντισταθούμε έφθασε η ώρα της ειλικρινούς περισυλλογής μας. Τα Φετινά Χριστούγεννα σαμποτάρετε τα πανάκριβα show των καναλιών. Έχω την εντύπωση ότι η πλαστική και χρυσοποίκιλτη χαρά τους δεν ταιριάζει στη ράτσα μας, ιδιαίτερα όταν την ράτσα μας την έχουν τόσο στριμώξει οι πολιτικές του συστήματος των διαφθαρμένων, των αλαζόνων φιλοτομαριστών και των άπληστων ηλίθιων.

ΚΑΛΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΠΑΤΡΙΩΤΕΣ

Τμήμα αρματωμένων της Κατοχής σε γιορτή της εξόδου του Μεσολογγίου.

Πίνακας Άγγελου Κότσαρη

Η πώτη ναυτιλία του Μεσολογγίου. Από το βιβλίο του κ. Α. Αλεξανδρή Αναβίωση της θαλάσσιας μας δύναμης κατά την Τουρκοκρατίαν.

Προπολεμικό Μεσολόγγι

Η Πρώτη ναυτιλία του Μεσολογγίου και του Γαλαξειδίου.
Αεροφωτογραφία Προπολεμικού Μεσολογγίου
Μπροστά το Λιμάνι

.....Το εμπόριον και η ναυτιλία απετέλεσαν ανέκαθεν, όχι απλώς μέσα βιοπορισμου, αλλά τας βασικάς- θα έλεγε κανείς- ασχολίας, εις τας οποίας ο Έλλην πάντοτε διέπρεψε και εξακολουθεί να διαπρέπει (2). Ήτο λοιπόν φυσικόν, προς τας γνωρίμους του εξ' αταβισμού και παραδοσεως ταύτας ασχολίας να τραπή το εν δουλεία Γένος και εις αυτάς να αναζητήση κάποιαν ελάφρυνσιν των δεινών του κατά τους μαύρους και σκοτεινούς εκείνους χρόνους.

Ειδικότερα ο σπουδαίος Ιστοριογράφος ε. α Ναύαρχος Κ. Α. Αλεξανδρής αυτά έλεγε το 1960 σε όμορφη Ελληνική γλώσσα, προσπαθώντας να εξηγήσει το πάθος του Έλληνα από αρχαιοτάτων χρόνων με τη θάλασσα και την μέσα απ' αυτό εκμετάλευση της, ιδιαίτερα κατά τους χρόνους της Τουρκοκρατίας.
Ειδικότερα ο αναφερόμενος ανωτέρω συγγραφέας, παραθέτοντας γνώμες ιστορικών (όπως ο Δ. Κόκκινος, ο Δ. Α. Ζακυθηνός, ο Κ. Παπαρρηγόπουλος, ο C. D Raffenel,) παρακάτω εξηγεί πως, υπό τις δεδομένες κοινωνικοπολιτικές συνθήκες που επικρατούσαν στην πατρίδα μας κατά την Τουρκοκρατία, Ενετοκρατία, Γαλλοκρατία και Αγγλοκρατία, αναβίωσε και ήκμασε πάλι σε ολόκληρη τη Μεσόγειο το θαλάσσιο εμπόριο από Έλληνες ναυτικούς, ειδικότερα τον ΙΖ΄αιώνα. Αναλυτικότερα επεξηγεί τους λόγους που βοήθησαν, ώθησαν, εξανάγκασαν τους υπόδουλους Έλληνες να στραφούν στην θάλασσα και πάλι με σκοπό, να επιβιώσουν μεν, αλλά και να δημιουργήσουν σιγά, σιγά και την οικονομική και την πολιτιστική υποδομή της επανάστασης του 1821.

Μεσολόγγι πριν τον βο παγκόσμιο πόλεμο

Μετά την εφιαλτική παρένθεση των πρώτων χρόνων του 16ου αιώνα, οπότε κατηργήθησαν τα ελάχιστα προνόμια που απολάμβαναν οι Έλληνες και ιδιαίτερα μετά το 1638, οπότε το παιδομάζωμα κατηργήθη, (άνω των 5. οοο.οο ανδρών ήταν το προηγούμενο φοβερό αποτέλεσμα του επαχθούς μέτρου του παιδομαζώματος που πήραν οι Τούρκοι ενάντια των Ελλήνων και των άλλων υπόδουλων λαών,) άρχισαν να αναδεικνύονται Ελληνικοί εμπορικοί οίκοι εις τα Ιωάννινα, Πρέβεζα, Άρτα και Μεσολόγγι. Μαζί με τους εμπορικούς τούτους οίκους αρχίζει και τα πρώτα βήματα και η εμπορική ναυτιλία. Την εποχή εκείνη οι Βενετοί εκυριάρχουν ακόμη εις την Αδριατικήν και εξήσκουν το εμπόριο των μέσω των Ελλήνων εμπόρων των Ιωαννίνων βάσει των ευνοϊκών προνομίων που σ’ αυτούς παραχώρησε ο Σινάν Πασάς , ( Σ. Βορείου σελ. 12-13 και Δ. Α. Ζακυθηνός σελ 3,). Οι Ιωαννίτες τούτοι έμποροι λόγω της εξαιρετικής των ικανότητας, αλλά και λόγω της αριθμητικής των υπεροχής, είχαν συγκεντρώσει εις χείρας των το εμπόριον ολοκλήρου της περιφέρειας. Με την πάροδο του χρόνου το Γαλλικόν προξενείο της Άρτας εστράφη προς τους τελευταίους και επέτυχε να τους πείσει, όπως χρησιμοποιούν Γαλλικά πλοία και μάλιστα με χαμηλούς ναύλους δια την μεταφοράν των εμπορευμάτων τους εις την Ιταλίαν. (επιστολή Γάλλου προξένου DubroKa εις τον υπουργόν κόμητα Maurepas)

Πάντως μετά το πέρας του πολέμου της Πολωνικής διαδοχής (1733-1738)˙ και μετά διάφορες ανακατατάξεις στον ναυτικό διαμετακομιστικό ρόλο διαφόρων μεγάλων χωρών, όπως Ισπανίας, Γαλλίας αλλά και μικρότερων τόπων, όπως της Γένοβας, της Μάλτας, της Καταλονίας και της Μαγιόρκας, τα πλοία των οποίων, υπό την Αγγλικήν προστασία ανταγωνίζονταν την Γαλλική ναυτιλία˙ στο ναυτικό προσκήνιο, αν και εξασθενημένη παρέμεινε και η Βενετία, η οποία απαλλάσσοντας τα εις την Κέρκυρα φθάνοντα πλοία των τελωνειακών δασμών ( πλήν του 1%) κατέστησε την τελευταία τόπον διακομιδής εμπορευμάτων μέσω αυτής με πλοία, εκ των έναντι αυτής Ηπειρωτικών ακτών προς την Ευρώπη, –της έστω εν εμβρυώδει ακόμη καταστάση-εμφανιζόμενης Ελληνικής Εμπορικής ναυτιλίας. Ελληνικά πλοιάρια χωρητικότητας 10- 15 τόνων συμμετείχαν πλέον στο διαμετακομιστικό δια θαλάσσης εμπόριο, εν τω μέσω κυρίως του Αγγλογαλλικού ανταγωνισμού, ιδίως αφ’ ότου οι Άγγλοι, προκειμένου να κτυπήσουν τα Γαλλικά συμφέροντα, διόρισαν ως πρόξενον τον Ηπειρώτην έμπορον Θεοδόσιον Πάνου.
Ο επιτήδειος και πολυμήχανος τούτος άνδρας, αφού κατ’ αρχήν κατόρθωσε βαθμιαίως να διοχετεύσει το ελληνικό εμπόριο εις Αγγλικά πλοία, αγόρασε εν συνεχεία δύο πλοία, -εις το έν εκ των οποίων διόρισε Έλληνα πλοίαρχο- και τα ετοποθέτησε εις την γραμμήν προς την Μεσσήνη της Σικελίας. Αφ’ έτερου έκτοτε τα μικρά πλοιάρια (10- 15 τον.) Ελληνικής πλοιοκτησίας άρχισαν να πληθύνωνται. Τα πλοιάρια αυτά εναυπηγούντο από Έλληνες έμπειρους ναυπηγούς με πρώτη ύλη την άφθονο ναυπηγήσιμο ξυλεία των δασών του ποταμού Λούρου. Η ποιότης της εν λόγω ξυλείας ήταν τόσο καλή ώστε επί μακρόν το Γαλλικόν πολεμικόν ναυτικό επρομηθεύετο μεγάλες ποσότητες από αυτή στα στην Τουλώνα ναυπηγεία του. Επίσης τα πλοιάρια αυτά επηνδρούντο εξ’ ολοκλήρου από Έλληνες των οποίων την ναυτολογίαν των απηγόρευαν οι Γάλλοι στα πλοία των. Τα πλοιάρια αυτά βέβαια λόγω του μικρού μεγέθους των δεν διεκινδύνευαν απόπλους εις ανοικτήν θάλασσαν. Επίσης τα ίδια αυτά πλοιάρια λόγω του ότι ανήκαν εις υπηκόους του Σουλτάνου δεν ήταν επιτρεπτό να απομακρύνονται των χωρικών υδάτων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, λόγω και του ότι η σημαία των δεν απελάμβανε του δικαιώματος αμοιβαιότητας εις λιμένας του εξωτερικού.
Δια να αντιμετωπίσουν εν τούτοις οι Γάλλοι των εκ της ανάπτυξης της Ελληνικής ναυτιλίας δυσχερειών, αφ’ ενός ηναγκάσθησαν να εξεύρουν κεφάλαια και δυνατότητας κέρδους παραιτούμενοι μέρους των κερδών, αφ’ ετέρου δε ήλθαν σε συμβιβασμό με τον Θ. Πάνου διανέμοντες τα κέρδη κατ’ αναλογίαν 2/3 υπέρ εαυτών και 1/3 υπέρ των παρ’ αυτού εκπροσωπουμένων Άγγλων. Μετά τον θάνατο όμως του Γάλλου προξένου Bouille ο συμβιβασμός Άγγλων και Γάλλων εματαιώθει το δε έτος 1740 καθαιρέθηκε ο Πάνου. Ο Γάλλος πρόξενος, ο αντικαταστήσας τον Bouille, κατέβαλε μεγάλες προσπάθειες να προσελκύσει τους Έλληνες εμπόρους προς τα Γαλλικά πλοία δια παροχής εις αυτούς συμπλοιοκτησίας επί των πλοίων τούτων. P. masson σελίδες 364, 384, και 412.
Ο επακολουθήσας πόλεμος της Αυστριακής διαδοχής (1740) και μάλιστα ο εντονώτερος ανταγωνισμός των ευρισκομένων σε διαμάχη Άγγλων και Γάλλων κατ’ αυτόν ήταν αυτός που δεηυκόλυνε την εισδοχή σημαντικού αριθμού ελληνικών εμπορικών πλοίων προς εξυπηρέτησιν των γραμμών προς Ιταλικούς λιμένας και προς την Ανατολικήν Μεσόγειον.

Ιστορία ελληνικού έθνους Παπαρηγόπουλου.

Μέγας Μάγιστρος των Ιπποτών της Μάλτας

Μεσαιωνικό ιπποτικό και θρησκευτικό τάγμα, το οποίο στη διάρκεια της μακράς ιστορίας του πήρε πολλά ονόματα. Αρχικά καλούνταν και Σπιταλιώτες ή Οσπιτάλιοι Ιππότες του Αγίου Ιωάννη της Ιερουσαλήμ, Ιππότες της Ρόδου ή απλώς Ιωαννίτες.
Το τάγμα αυτό είναι ίσως το αρχαιότερο από τα ιπποτικά τάγματα. Το ίδρυσαν το 1048 -ενώ οι Άγιοι Τόποι βρίσκονταν υπό την κυριαρχία των μουσουλμάνων- ευσεβείς έμποροι από το Αμάλφι, προκειμένου να προσφέρουν στέγη, τροφή αλλά και περίθαλψη στους Λατίνους προσκυνητές του Πανάγιου Τάφου. (απόσπασμα από Ιππότες της Μάλτας - Live-Pedia.gr - )
Ιδιαίτερα από την ώραν τότε που ο Μέγας Μάγιστρος των Ιπποτών της Μάλτας εν έτει 1740 εχαρακτήρισε τα Ελληνικά πλοία Χριστιανικά και εδέχθη να τα προστατεύση, άρχισε πλέον πραγματικά η ιστορία της υπό την Τουρκοκρατίαν δημιουργίας ελληνικής εμπορικής ναυτιλίας. Η πρώτη κοιτίς της ούτω αναβιούσης ελληνικής ναυτιλίας ήτο το Μεσολόγγι.

Από μία επιστολή του προαναφερομένου Γάλλου προξένου Bouille πληροφορούμεθα ότι το 1745 ήσαν νηολογημένα εις τον λιμένα του Μεσολογγίου άνω των 50 πλοίων Φούστες , Πολάκες, Ταρτάνες, Μπριγκαντίνια, Φρεγάτες και Μαρτίγγος, χωρητικότητος, των μεγαλυτέρων εξ’ αυτών μέχρις 180 τόννων, τα οποία λόγω της προστασίας των Ιπποτών της Μάλτας, αφ’ ενός και της προτιμήσεως των Ελλήνων εμπόρων αφ’ ετέρου, αντηγωνίζοντο επιτυχώς τα Γαλλικά. (– Σ. Βορείου σ. 24-25- Πρέπει επίσης να ληφθή υπ’ όψιν, ότι δια μερικά εκ των πλοίων τούτων ενδιεφέροντο οικονομικώς και τούρκοι, πράγμα που εξησφάλιζεν εις αυτά και την προστασίαν των τοπικών Οθωμανικών Αρχών.) -Την ίδιαν εποχή υπήρχε στο Μεσολόγγι Γαλλικό υποπροξενείο. Ιστορία ελληνικού έθνους, Τουρκοκρατία, Βενετοκρατία σελ. 198.-

Μακέτα από εμπορικό πλοίο εποχής

Το επόμενον έτος ο Bouille αναφέρει ότι εις τα Μεσολογγίτικα αυτά πλοία περιήλθεν εξ' ολοκλήρου η ακτοπλοϊα της «σκάλας», ότι ο αριθμός των ηυξήθη δι’ αγοράς νέων και μάλιστα μεγάλων – συμπεριλαμβανομένων και «ταρτανών» -

Ταρτάνες σε Γαλλικό Λιμάνι έργο: Theo van Rysselberghe Port De Cette, Les Tartanes Theo van Rysselberghe

αποδίδει δε τάς επιτυχίας των εις το ότι εχρησιμοποίουν ταύτα , εις μεν τους υπό την Οθωμανικήν Αυτοκρατορίαν λιμένας σημαίαν Τουρκικήν, εις δε τους Χριστιανικούς σημαίαν φέρουσαν την εικόνα της Παναγίας 1 ( αναφορά Bouille). Βλέπομεν λοιπόν έκτοτε την εν σπαργάνοις Ελληνικήν ναυτιλίαν να χρησιμοποιή «σημαίας ευκαιρίας» - καθώς τας ονομάζομεν σήμερον- και να πραγματοποιή προόδους χάρις εις ταύτας. Περί τα τέλη του έτους το Μεσολογγίτικα πλοία εκυριάρχουν απολύτως εις τας εκ του λιμένος τούτου μεταφοράς και δι ουδεμίαν άλλην σημαίαν ημπορούσε πλέον να γίνη λόγος 2 ( Αναφορά του ιδίου από 30.12.1746. βλέπε και Κ. Σάθα, Το Ελληνικόν εμπορικόν ναυτικόν του Μεσολογγίου κατά τάς εκθέσεις των Προξένων της Ενετικής δημοκρατίας. – οικονομική επιθεώρησις- Δεκεμβρίου 1878 και 1879.) Πράγματι έξ μόλις μήνας αργότερα διάφορα πλοία Νεαπόλεως και έν Σουηδικόν , ηναγκάζοντο να αποσυρθούν από την εξυπηρέτησιν του λιμένος τούτου.

Τελικώς το ναυτικόν του Μεσολογγίου με την οικονομική συνεργασία Ζακυνθινών και Ιθακήσιων έφθασε σε αριθμό τα 80 πλοία, πλην όμως τα πλείστα κατεστράφησαν κατά την επανάστασην των αδελφών Ορλώφ.

Γρηγόρης Ορλωφ ο ισχυρός άνδρας στην αυλή της Τσαρίνας Αικατερίνης. Τα αδέλφια Θεόδωρος και Αλέξης Ορλωφ ήταν αυτά που ξεσήκωσαν τους Έλληνες κατά το 1770.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ ΔΙΑ ΤΑ ΑΝΩΤΕΡΩ:
Κατά τον ξεσηκωμό το 1770 των Ελλήνων υπό των αδελφών Ορλόφ δεν απουσίασε και το Μεσολόγγι που επαναστάτησε κι αυτό, όπως αναφέρθηκε, με αρχηγό τον Παναγιώτη Παλαμά. Αφού απομάκρυναν οι Μεσολογγίτες τους λίγους Τούρκους που ζούσαν εκεί, οπλίσθηκαν, άνοιξαν τάφρο γύρω από την πόλη, οχύρωσαν τις νησίδες της λιμνοθάλασσας και ζήτησαν από τον Θεόδωρο Ορλόφ να τους ενισχύση μέ ένα πλοίο, που τον εξοπλισμό του θα τον ανελάμβαναν οι ίδιοι. Ο Παλαμάς όμως, όταν λίγο αργότερα στάλθηκε από τους συμπολίτες του να επαναλάβη το αίτημα των Μεσολογγιτών, κατάλαβε την αδυναμία των Ρώσων να τους βοηθήσουν και συνέστησε στους συμπατριώτες του να εγκαταλείψουν την πόλη, μια και δεν μπορούσαν να την υπερασπίσουν μόνοι τους. Πραγματικά, οι Μεσολογγίτες, αφού αντιμετώπησαν επί μία εβδομάδα επίθεση των Δουλτσινιωτών πειρατών που συνέπρατταν με τους Τούρκους, επωφελήθηκαν από τον περισπασμό των πρώτων σε επιχείρηση εναντίον της Πάτρας, εγκατέλειψαν ομαδικά την πόλη τους και κατέφυγαν άλλοι στο κοντινό Αιτωλικό και άλλοι στα Επτάνησα. Οι Δουλτσινιώτες μετά την παράδοση του Αιτωλικού, όπως θα δούμε παρακάτω, κατέστρεψαν και πυρπόλησαν το εγκατελειμμένο Μεσολόγγι και τα 80 καράβια των κατοίκων του.

Πάντως εκτός των οικονομικών πόρων εκ της ναυτιλίας το 1782 στο Μεσολόγγι έχει επεκταθεί εκ της Κορινθίας και η καλιέργεια και το εμπόριο της σταφίδος. Ο Beaujour υπολογίζει την παραγωγή της Πελοποννήσου, του Μεσολογγίου και του Αιτωλικού σε 10.000οοο βαριές βενετικές λίτρες (1 βαριά βενετική λίτρα = 476,998 χγ). επίσης ο Pouqeuville (4, 269-270) υπολογίζει ως εξής το εμπορικό ισοζύγιο της Πρέβεζας και του Μεσολογγίου κατά το έτος 1803 Πρέβεζα: Εξαγ= 5.804.063.π. Εισαγωγές =5.390.902. Ενεργητικό=403.161 (8%). Μεσολόγγι: Εξαγ.= 701.578 π. Εισαγωγές =776.618. Παθητικό= - 75.040.

Στοιχεία από την βιογραφία του elix de Beaujour.Σπούδασε στο Aix-en-Provence, αργότερα στο Παρίσι και εν τέλει εισήλθε στο διπλωματικό σώμα. Ήταν διαδοχικά γραμματέας της τάξεως του Μονάχου το 1790 στη Δρέσδη και το 1791. Υπήρξε γενικός πρόξενος στην Ελλάδα το 1794 και Γενικός Επιτετραμένος Πρόξενος, στη Σουηδία το 1799.

Μνημείο του Felix de Bonjour

Ενώ οι πληροφορίες από την Ιστορία του Ελληνικού έθνους φαίνεται να αποδέχονται την πλήρη υποβάθμιση του εμπορικού ναυτικού στο Μεσολόγγι μετά το 1770 και μάλιστα από το 1780, εν τούτοις ο κος Κ. Παπαθανασόπουλος, οικονομικός ιστοριογράφος, στο βιβλίο του Ελληνική εμπορική ναυτιλία (1833- 1856) του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τράπεζας, παραθέτει οικονομικά κυρίως στοιχεία, που ενώ δεικνύουν την σταδιακή μείωση των εμπορικών πλοίων στο Μεσολόγγι, παρ’ όλα αυτά επιβεβαιώνουν πως και στις αρχές του 19ου αιώνα το Μεσολόγγι, αν και σε μικρό βαθμό εξακολουθεί να διατηρεί, μικρή μεν, αλλά αξιόλογη εμπορική ναυτική δύναμη.
Οι πληροφορίες που διαθέτουμε για το μέγεθος του ελληνικού εμπορικού στόλου από το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα μέχρι το τέλη των ναπολεοντείων πολέμων είναι αποσπασματικές και δεν επιτρέπουν μια ακριβή εκτίμηση της αριθμητικής του ανάπτυξης.

Pouqueville με φόντο τα Γιάννενα
Ο Pouqueville, η μόνη γενική πηγή που διαθέτουμε για τα χρόνια πρίν από την Επανάσταση, ανεβάζει για το έτος 1813 τον αριθμό των πλοίων σε 615 και τους ναυτικούς σε 37.526 άνδρες. Η συνολική χωρητικότητα του ελληνικού εμπορικού στόλου, για το ίδιο έτος, υπολογίζεται σε 153.580 τόνους και τα κανόνια με τα οποία ήταν εξοπλισμένα τα πλοία σε 5.878. Παρά το γεγονός ότι μερικές από τις εκτιμήσεις του Pouqueville, ιδίως για τον αριθμό των κανονιών και τη χωρητικότητα, φαίνονται υπερβολικές, όπως παρατηρεί ο Γ. Λεονταρίτης, το πραγματικό μέγεθος της εμπορικής ναυτιλίας πρέπει να ήταν πολύ μεγαλύτερο. Συγκεκριμένα, ο Pouqueville δεν περιλαμβάνει στους υπολογισμούς του τα πλοία των Ιονίων νησιών, του Μεσολογγίου, όσα υπήρχαν στην Πελοπόννησο και στον Πειραιά, και ιδιαίτερα τα πλοία τα οποία με βάση την Κωνσταντινούπολη ταξίδευαν στην Μαύρη Θάλασσα ή έπαιρναν μέρος στις νηοπομπές Κωνσταντινούπολης- Αλεξάνδρειας.
Το 1813 το ελληνικό εμπορικό ναυτικό μπαίνει σε μια περίοδο παρακμής, που συνεχίζεται μέχρι τις παραμονές της Ελληνικής Επανάστασης. Η αποκατάσταση της ειρήνης στη Μεσόγειο και η πτώση των τιμών των σιτηρών μετά το 1815 ανακόπτουν την εντυπωσιακή άνοδο της ελληνικής ναυτιλίας. Ο αριθμός των ταξιδιών γίνεται σταθερός και τα ποσοστά από τα κέρδη των εμπόρων, που την πρώτη δεκαετία του 19ου αιώνα ξεπερνούσαν συχνά το 100%, στα 1820 και 1821 πέφτουν στο επίπεδο των 18% και 20%. Από τα προβλήματα που δημιουργούνται δοκιμάζονται το σύνολο των ναυτικών νησιών του Αιγαίου και περισσότερο τα μικρότερα. Εκεί τα προβλήματα γίνονται ιδιαίτερα αισθητά και προσλαμβάνουν το χαρακτήρα οικονομικής κρίσης. Το χερσαίο εμπόριο της Βαλκανικής δοκιμάζεται ανάλογα. Εδώ η κρίση συμπίπτει με τις δυσκολίες και τα εμπόδια που θα γεννήσει η επικράτηση ειδικών τοπικών συνθηκών, οι οποίες δεν ευνοούν την εμπορική δραστηριότητα (Σερβική Επανάσταση) και σχετίζεται άμεσα με την είσοδο του αμερικανικού βαμβακιού στην ευρωπαϊκή αγορά καθώς επίσης και με την ακμή του λιμανιού της Τεργέστης.
Και για την ιδιαιτέρα κρίσιμη αυτή φάση της ελληνικής ναυτιλίας οι πληροφορίες που διαθέτουμε είναι πάλι αποσπασματικές. Σύμφωνα με μια επίσημη έκθεση που έστειλε ο Pouqueville στις γαλλικές αρχές (με ημερομηνία 26 Ιουλίου 1816) από την Πάτρα, όπου υπηρετούσε ως πρόξενος από το 1815, το 1816 το ελληνικό εμπορικό ναυτικό διέθετε συνολικά 530 πλοία ( 337 με οθωμανική σημαία και 191 με ελληνική) επανδρωμένα με 16.481 άνδρες και εξοπλισμένα με 4.935 κανόνια. Οι εκτιμήσεις αυτές του Pouqueville βασικά επιβεβαιώνουν τις προγενέστερες εκτιμήσεις του, αφού στο συνολικό αριθμό των 530 πλοίων χωρητικότητας πάνω από 100 τόνους δεν περιλαμβάνονται τα πλοία που ανήκαν στο Γαλαξίδι, στην Κύμη, στην Πάτρα και δεν αναφέρονται πάντοτε τα πλοία της Κάσου. Αν μάλιστα λάβουμε υπόψη τη μεταγενέστερη παρατήρηση του Γάλλου συγγραφέα σύμφωνα με την οποία ο αριθμός των ελληνικών πλοίων είχε αυξηθεί από το 1813 ως το 1821 κατά το ένα τρίτο ενισχύονται σημαντικά οι υποθέσεις των ιστοριογράφων του Αγώνα που ανεβάζουν τον αριθμό των εμπορικών πλοίων του Αιγαίου τις παραμονές της Επανάστασης σε 700.
Με την έναρξη του αγώνα στην Πελοπόννησο, τα εμπορικά πλοία των ναυτικών νησιών συγκροτούν το στόλο της Επανάστασης. Το εμπορικό ναυτικό μετατρέπεται σε επαναστατική ναυτική δύναμη που συμβάλλει πολλαπλά και αποφασιστικά στην επιτυχία για την τοπική επικράτηση και στην σταθεροποίηση της Επανάστασης στην Ελλάδα.
Δυστυχώς τα στοιχεία που διαθέτουμε, μέχρι σήμερα, δεν επιτρέπουν να σχηματίσουμε μια ακριβή εικόνα ούτε της συνολικής χωρητικότητας του ελληνικού εμπορικού ναυτικού το 1821 ούτε πολύ περισσότερο, του αριθμού των πλοίων που πήραν μέρος συνολικά στόν Αγώνα. Έτσι, θα μπορούσαμε στην συνέχεια να εκτιμήσουμε καλύτερα το κόστος συμμετοχής του εμπορικού ναυτικού στην Επανάσταση, το μέγεθος των απαιτήσεων των εμποροκαραβοκυραίων από το νεοσύστατο Κράτος καθώς επίσης και το ρόλο του τελευταίου στην προσπάθεια του να καταστήσει αποδοτικό τον σημαντικό αυτό τομέα της οικονομικής του δραστηριότητας.



Συνεχίζεται

Δευτέρα Γυμνασίου. Διακρίνεται η καθηγήτρια των αρχαίων κα Ξενούλη, ο γυμνασιάρχης κος Παπαβασιλόπουλος, η καθηγήτρια Γαλλικών κα Σοφία Αγαλιώτη.

Η φωτογραφία ευγενώς μου παραχωρήθηκε από παλιό συμμαθητή μου τον Δημήτρη Μπακατσέλο. Είναι τραβηγμένη περίπου το 1953 έξω από την πόρτα της Παλαμαϊκής Σχολής. Η Δεσποινίδα Ξενούλη τα χρόνια εκείνα εθεωρείτο από τις πιο όμορφες καθηγήτριες του Γυμνασίου, ήταν φίλη των μαθητών και από τις πιο καλές δασκάλες χωρίς ιδιαίτερη αυστηρότητα μπορώ να πω γλυκιά!. Ο Γυμνασιάρχης Περικλής Παπαβασιλόπουλος ήταν μεν αυστηρός αλλά κατά δίκη μου εκτίμηση δίκαιος και συνετός άνθρωπος και καθηγητής. τώρα για την Σοφία τι να πω, αφού στο μάθημά της έπαιρνα πάντα 18 χωρίς βέβαια να μάθω ποτέ Γαλλικά. Όσο δέμας της έλλειπε τόσο δραστήρια ήταν και.. "για το καλό μας!" άλλο τόσο ήταν αυστηρή. Πιθανόν το 1955 απέβαλε ολόκληρη τάξη, δεν ξέρω για πόσο καιρό, όταν στήνοντας νυχτερινό καρτέρι στο σπίτι κάποιου δημοσίου υπαλλήλου από κάτω από το σπίτι του Τάκη του Γιωτόπουλου έπιασε στα πράσα ολόκληρη τάξη μαθητριών της να κάνει το πρώτο, τολμηρό για το Μεσολόγγι, μικτό πάρτι, ντεμπουτάροντας και χορεύοντας, "ασέμνως"!..... με μουσική, από δίσκους στα πρωτοκυκλοφορούντα τότε πικάπ, σε χορούς όπως ρούμπα, μάμπο και τσα, τσά !
Η δύστυχη δεν είχε κατορθώσει να πληροφορηθεί από τους σπιούνους της "τάξης και ηθικής" των χρόνων της, ότι ο Κινσεϋ είχε ήδη κυκλοφορήσει μεταφρασμένος και στην Ελλάδα, κι ότι η σεξουαλική απελευθέρωση ήταν ade portas! Δυο χρόνια αργότερα δυο τρείς προοδευτικοί αξιωματικοί και οι δύο πανέμορφες και καλλίγραμμες κόρες του Ναύαρχου Πέχα, με τα στενά μάλλινα μαγιό τους οι μεν και με τα ολόσωμα αλλά το ίδιο αποκαλυπτικά σεμνό -άσεμνα μαγιό τους οι δε, έκαναν λεύτεροι το πρώτο μπάνιο ανθρώπων δημοσίως στο Λιμάνι του Μεσολογγίου και μάλιστα διασκεδάζοντάς το αρκετά! Οι μεσολογγίτες στην αρχή, αν και κοκαλωμένοι, έμειναν άναυδοι. Γρήγορα όμως έπειτα απ' αυτό οι νεολαίοι κυρίως του Μεσολογγιού, κι αφού τα διασκέδασαν με τα γνωστό μεσολογγίτικό τους χιούμορ ( κάτι ανάμεσα , απ’ τ’ αγγλικό και το σκωτσέζικο τ’ αστείο! Πιο κρύο δηλαδή κι από το άγγλικό!) αμέσως άλλαξαν τις λέξεις που γνωρίζανε καλά κι από παλιά, όπως το Bain mixte και το μπανιερό και τις έκαναν τώρα πλέον μπάνιο και μαγιό, ενώ την ίδια ώρα γαργαλισμένοι σφόδρα, από το μάτι τ’ άφθονο που υπήρχε στο λιμάνι, ξεπόρτισαν δειλά, δειλά σηκώνοντας για την αρχή, σ' υποστολή βεβαίως, τη ζαρωμένη τους παντιέρα , αλλά ταχέως πια αργότερα με πάθος και με φόρα γέμισαν πλέον για καλά κι ασφυκτικά το έρημο τσαρδάκι της δόλιας της Σοφίας του ασίκη Γιάννη Λιάκατα, στη δεξιά μεριά του λιμανιού, και του αυστηρού του Ναπολέοντα, λίγο πιο δίπλα αργότερα. Πιο ασφυκτικότερα σιγά, σιγά γέμιζαν κάθε μέρα το πίσω το δωμάτιο της Σοφίας, κάνοντας privee, τάχατες, σεμνοί όλοι κι όλες μαζί, en mixte, τι το πιο φυσικότερο από ένα απλό κι αθώο καθημερινό, μετά κι απ’ το θαλάσσιο, λίγο καυτό μα και γιαυτό πιο ευχάριστο μπάνακι! Αν τότε ερχόντανε στο Μεσολόγγι η φίλη μου η Σαπφώ φαντάζεστε με την φωνάρα της την μπάσα το πώς θα τους ξεφώνιζε!…Πάντως αυτοί κι αργότερα κι αυτές, όλο και περισσότερες μέρα με την ημέρα, μη σκοτιζόμενοι σιγά, σιγά σταλιά για Σόδομα και Γόμορρα με απλωτές και κρόουλ, που λίγο, λίγο το ‘μαθαν καλά, απ’ της Σοφίας το τσαρδί αργότερα πλέοντας κι αρμενίζοντας μεσ' σε βαθιά νερά εξύφαναν, μ’ άλλους μαζί διεθνώς, το κίνημα των Hippies και αρκετά αργότερα τον Μάη του 68!

Μαης 68. Πόσα δεν έγιναν τότε! Και πόσα οι τραπεζίτες και οι πατρώνες τους, - αφ' ενός σχέτοι και άσχετοι διαχειριστές και μεταπράτες της παγκόσμιας εξουσίας, - και αφ' ετέρου τα απολιθώματα του νέου συντηρητισμού, νεοφιλελεύθεροι πολιτικοί της ασυδοσίας της αγοράς και της διαπλοκής, δεν τα ξανάαλλαξαν προς το χειρότερο από τότε!